Proces umatičenja kvalitetnih priplodnih grla
Duže vreme na snazi su uredbe i propisi kojima se jasno utvrđuju premije, podsticaji ili regresi od strane MPZŽS koje mogu da ostvare isključivo grla koja se nalaze u matičnom zapatu, odnosno koja su upisana u glavnu matičnu knjigu i imaju HB broj. Pristup ovoj kategoriji mogu da ispunjavaju isključivo ona grla različitih uzrasta i kategorija koja zadovoljavaju niz neophodnih uslova, ne vezano za primerenu spoljašnost,kondiciju ili dobru proizvodnju mleka.
Matični zapat ( grla sa HB brojem) po prihvaćenoj definiciji jesu kvalitetna priplodna grla koja ispunjavaju propisane uslove u pogledu porekla, proizvodnih osobina,rasnih karakteristika, uz to da imaju poznato poreklo za oba roditelja, koja su pod stalnom kontrolom proizvodnih svojstava i koja su upisana u matičnu evidenciju stoke odnosno u registar teladi. Grlo može biti umatičeno ili dobiti HB broj i ukoliko majka ima samo ID ili tetovir broj ,pod sledećim uslovima:
Grlo koje konkuriše za dodelu HB broja mora obavezno biti upisano u registar teladi sa poznatim poreklom za oca;
Majka tog grla koja nema puno poreklo (najčešće ima samo ID ili tetovir broj) mora biti komisijski odabrana , stavljena u smotru proizvodnog zapata i registrovana u Republičkoj selekcijskoj službi ( za područje Centralne Srbije –“Institut za stočarstvo, Zemun”, a za područje AP Vojvodine – “Poljoprivredni fakultet Novi Sad”) gde dobija RB broj.
UMATIČENJE OVACA-KOZA -Podsetnik za umatičenje ovaca
Podsticaji za kvalitetne priplodne ovce i koze iznosi 7000 dinara,od toga 1500 dinara se plaća trojni ugovor između poizvođača,osnovne odgajivačke organizacije i regionalne odgajivačke organizacije i glavne i taj iznos je isti za sve okruge Republike Srbije.Za ostvarivanje podsticaja potrebno je imati najmanje 10 umatičenih ovaca i 5 umatičenih koza.
Selekcijska služba se deli na tri nivoa:
- Osnovne odgajivačke organizacije (OOO) – Stručne službe koje sprovode mere selekcije kod registrovanih poljoprivrednih gazdinstava
- Regionalne odgajivačke organizacije (ROO) – Poljoprivredne stručne službe koje prate rad i kontrolu sprovedenih mera u selekciji stoke na regionu koji im je dodeljen,PSSS Srbije
- Glavna odgajivačka organizacija (GOO) – Institut za stočarstvo koja vodi Glavnu matičnu knjigu za ovce,Institut za stočarstvo.
Pre nego što proizvođač krene u ovaj posao mora da sklopi trojni ugovor sa OOO i ROO. Osnovna organizacija prijavljuje proizvođača u Registar odgajivača kvalitetne priplodne stoke, koji se vodi u Institutu za stočarstvo u Beogradu
Postoje dve mogućnosti za start selekcije u ovčarstvu-kozarstvu:
Prva – Proizvođač je kupio kvalitetna priplodna grla sa pedigreom –Sklapa ugovor sa OOO koja će voditi matičnu evidenciju, pratiti porast grla, proizvodne pokazatelje o plodnosti, proizvodnju vune, mesa i ako se muzu podatke o mlečnosti. Kad se takvo grlo prvi put ojagnji stiče pravo da se upiše u glavnu matičnu knjigu, kao i pravo na subvenciju za kvalitetna priplodna grla. Matični broj (HB broj) grlo zadržava do kraja života, pod uslovom da je pod kontrolom selekcijskih službi.
Druga – Proizvođač ima ovce nepoznatog porekla koje odgovaraju tipu neke rase
Posle sklapanja ugovora sa OOO i ROO one na osnovu pregleda donose odluke u koju će se rasu vršiti pretapanje ovaca. Uslov je da proizvođač ima ovna sa potpuno poznatim poreklom i pedigreom. Izabrana grla koja će se pretapati obeležavaju se , prati se njihova proizvodnja, a njihovo potomstvo se upisuje u Registar jagnjenja, jer ima poznatog oca i majku. Takva ženska jagnjad se trajno obeležavaju i prate dok se prvi put ne ojagnje kada stiču pravo na upis u dodatni deo matične evidencije (dobijaju tzv. RB broj) i takođe imaju pravo da dobiju subvenciju. Njihovo potomstvo će na osnovu porekla i praćenja produktivnosti imati pravo da se uvede u glavnu matičnu knjigu za ovce.
Robert Širtov dr vet. med.sci
Savetodavac za stočarstvo PSSS”Vranje”
